The news is by your side.

Historia e harruar e mrekullisë ekonomike gjermane

Duke parë entuziazmin e dukshëm të shumë shqiptarëve për socializmin, është e vështirë të mos arrish në përfundimin se jetojmë në një epokë në të cilën njerëzit nuk mësojnë nga gabimet në histori.

Ka shembuj që duhet të mësohen nga rënia e ekonomive të komanduara në Evropën Qendrore-Lindore në 1989, shpërbërjen ekonomike të Argjentinës përgjatë shekullit XX dhe shpërthimin e sotëm të “socializmit të shekullit njëzet e një” në Venezuelë. Ne gjithashtu mund të mësojmë nga rastet në të cilat vendet braktisën ekonomitë e planifikuara dhe i shpëtuan shoqëritë e tyre nga mjerimi ekonomik. Një shembull i rëndësishëm por shpesh i harruar i një transformimi të tillë është kthimi i Gjermanisë Perëndimore në tregjet e lira në 1948.

Kur Gjermania u dorëzua në 1945, ajo u nda në katër zona okupimi të kontrolluara nga Bashkimi Sovjetik, Britania, Shtetet e Bashkuara dhe Franca. Në zonën Sovjetike që përfundimisht do të bëhej Republika Demokratike Gjermane, rusët dhe komunistët gjermanë e zhvendosën me shpejtësi ekonominë drejt kolektivizmit. Në zonat perëndimore, fuqitë aleate bënë pak për të ndryshuar kushtet ekonomike të cilat kishin mbizotëruar nën regjimin nazist. Kontrollet e çmimeve u mbajtën, siç ishte edhe Reichsmark i pavlefshëm – monedha e fryrë e regjimit nazist. Cmimet dhe pagat zyrtare për pasojë nuk pasqyrojnë gjendjen e vërtetë të ofertës dhe kërkesës. Si rezultat, mbi 50 përqind e ekonomisë ishte në tregun e zi, rritja ekonomike ishte joekzistente, segmente të mëdha të fuqisë punëtore ishin të papunë ose të papunësuar, dhe shumë gjermanë nuk kishin akses në gjërat jetësore. Cigaret, në vend të monedhës Reichmarks, ishin mënyra e preferuar e shkëmbimit për shumë gjermanë.

Një arsye përse gjermania po vuante ekonomikisht kishte të bënte me faktin se dhe drejtuesit e forcave okupuese ishin të indoktrinuar nga idetë e Kejnsenit si dhe të politikave New Deal të Ruzveltit. Po ashtu partitë politike gjermane ishin gati të ndiqnin të njëjtat politika ekonomike si në kohën e Nazizmit ku shteti kishte rol në industri të ndryshme dhe kontrollonte dhe cmimet dhe jepte subvencione qytetarëve.  Sidoqoftë, një grup i vogël i ekonomistëve gjermanë kishte një vizion tjetër: të një ekonomie të çliruar nga prangat e kontrolleve të çmimeve dhe masave të tjera socialiste. Figura si Ëalter Eucken, Franz Böhm dhe mbase mbi të gjitha Ëilhelm Röpke jo vetëm që zotëronin letrat kredenciale të patëmetë anti-naziste. Ata ishin të bindur se Keynesianizmi dhe demokracia sociale do të conte në stanjacion të vazhdueshëm ekonomik. Për më tepër, ata kishin veshin e dikujt në gjendje të bënte diçka në lidhje me të.

Ludëig Erhard, i cili kishte përvojë në biznes, u emërua drejtor i ekonomisë në 1948 për zonat e administruara nga Amerika dhe Britania. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, Erhard kishte lexuar idetë e ekonomistëve të tregut të lirë si ekonomisti Nobel Friedrich von Hayek por, mbi të gjitha, libra dhe artikuj të shkruar nga Röpke në mërgim në Zvicër. Botimi i Cështjes gjermane nga Röpke në 1946 pati  efekte të ngjashme në opinionin publik gjerman pas pasluftës ashtu siç kishte Rruga drejt Skllavërisë e  Hayek për audiencën anglo-amerikane.

Tashmë simpatizues i ideve të tregut të lirë, Erhard mbështeti mendimin ekonomik të Röpke, i cili konfirmoi bindjen e tij se ringjallja ekonomike e Gjermanisë varej nga rivendosja e elementeve themelorë të tregut të lirë, kryesisht ajo e një monedhe të qëndrueshme dhe çmime të lira. Në qershor 1948, Erhard morri vendimin. Duke vepruar kundër dëshirave të shumicës së zyrtarëve aleatë të okupimit, Erhard futi një monedhë të re – Deutsche markën – për të zëvendësuar Reichsmark-un gati të padobishëm. Një muaj më vonë, Erhard hoqi kontrollet e çmimeve dhe prodhimit. Brenda 12 muajve, shumë kontrolle të tjera ekonomike që datojnë nga epoka naziste u çmontuan. Këto ndryshime u përsëritën shpejt në zonën e okupimit francez, duke krijuar kështu shtrat ekonomik të njëtrajtshëm në të gjithë atë që do të bëhej Republika Federale e Gjermanisë në 1949.

Këto reforma patën efekte afatshkurtra dhe afatgjata. Mallrat e konsumit u rishfaqën brenda natës në tregun e hapur, sepse prodhuesit mund të ngarkonin çmimin real (më të lartë), sesa çmimin më të ulët (me mandat qeveritar dhe kështu artificial). Mungesa e punëtorëve u zhduk, sepse paratë për të cilat njerëzit punonin tani kishin fuqi aktuale blerëse. Në përgjithësi, ekzistenca e një monedhe të qëndrueshme inkurajoi bizneset të investojnë kapital në rivendosjen dhe modernizimin e industrisë gjermane. Kjo siguroi bazën për një rritje të fortë të bazuar në eksporte dhe një rritje të zgjeruar të produktivitetit, fitimeve dhe fitimeve. Ëirtschaftsëunder (mrekulli ekonomike) ishte duke ndodhur. Nga mesi i viteve 1950, Gjermania Perëndimore ishte ngritur nga hiri për tu bërë qendër energjetike ekonomike e Evropës Perëndimore. Kontrasti me Britaninë, i cili u zhvendos në një drejtim socialist pas luftës dhe nuk e shfuqizoi racionimin deri në vitin 1954, ishte i dukshëm.

Kjo nuk do të thotë se  Gjermania Perëndimore adoptoi një ekonomi të tregut të plotë. Si ministër i financave, Erhard shpesh duhej të plakonte skeptikët e tregut në qeverinë e Gjermanisë Perëndimore. Një kompromis i tillë përfshinte zgjerimin e shtetit gjerman të mirëqenies të krijuar fillimisht nga Kancelari i Hekurt Otto von Bismarck në vitet 1880. Kjo nuk kaloi pa u vënë re. Në vitin 1950, për shembull, kancelari Konrad Adenauer e urdhëroi Röpke të shkruante rreth politikave ekonomike të qeverisë së tij. Për habinë e Adenauer, raporti i Röpke vlerësoi masat e liberalizimit të Erhard, por gjithashtu insistoi që shpenzimet e mirëqenies dhe taksimi nuk mund të tejkalojnë nivele të caktuara “pa dëmtuar aspektet ekspansive dhe rregulluese të një ekonomie të tregut të lirë”. Röpke atëherë deklaroi se shpenzimet dhe rregullimet e tilla tashmë ishin të tepërta. Në atë pikë ai mbeti i padëgjuar. Nuk ishte deri në fillim të viteve 2000 që një qeveri gjermane do t’i adresonte pikërisht këto probleme në një mënyrë sistematike.

Thënë kjo, një arsye kryesore pse Gjermania bashkëkohore është një nga ekonomitë më të pasura në botë është se 68 vjet më parë disa politikëbërës dhe intelektualë kryesorë hodhën poshtë idetë social demokrate që janë kthyer përsëri në modë. Cfarë është e rëndësishme, megjithatë, të mbani mend është se rimëkëmbja e Gjermanisë nuk ishte një “mrekulli”. Ishte rezultati logjik i përqafimit të tregjeve. Fatkeqësisht, logjika funksionon edhe në anën tjetër. Nuk ka asgjë misterioze në lidhje me mënyrën në të cilën socializmi dhe demokracia sociale krijojnë kaos dhe shkatërrim ekonomik. ËShtë një pasojë e natyrshme e mohimit të lirisë. Ky mësim është ai që shumë njerëz sot në Perëndim duken të vendosur ta injorojnë. Kostoja, mjerisht, do të përballohet nga të gjithë.

Leave A Reply

Your email address will not be published.